Bu täze bir gözlegde, alymlar dürli molekulýar elek poroşoklarynyň tüssäni basmak ulgamyndaky netijeliligini öwrendiler. Bu gözleg senagat proseslerinde zyýanly zyňyndylary azaltmakdaky mümkinçiliklerini anyklamak maksady bilen 3A, 5A, 10X, 13X, NaY, MCM-41-Al we MCM-41-Si ýaly dürli molekulýar eleklere gönükdirildi.
Tüsse basyş etmek köp pudaklarda, esasanam metal işläp bejermek, kebşirlemek we himiki önümçilik ýaly ýokary temperaturaly işler bilen baglanyşykly pudaklarda möhüm mesele bolup durýar. Tüsseleriň bölünip çykmagy işçiler üçin uly saglyk howplaryny döredip, daşky gurşawyň hapalanmagyna goşant goşup biler. Şeýlelik bilen, netijeli basyş usullaryna bolan zerurlyk hiç haçan şeýle möhüm bolmandy.
Molekulýar elekler, ölçeglerine we görnüşlerine görä molekulalary selektiw adsorbsiýa edip bilýän, deň gözenek ölçegli kristal materiallardyr. Bu özboluşly häsiýet olary gaz bölmek, kataliz we bu gözlegde görkezilişi ýaly, tüssäni basmak ýaly dürli ulanylyşlar üçin ideal dalaşgär edýär. Barlagçylar zyýanly tüssäni tutmakda we zyýansyzlandyrmakda dürli molekulýar elek poroşoklarynyň işini baha bermäge çalyşdylar.
Bu gözleg saýlanan molekulýar elekleriň häsiýetleriniň giňişleýin gözden geçirilmegi bilen başlandy. Kiçi molekulalary adsorbsiýa etmek ukyby bilen tanalýan 3A we 5A elekler, has uly gaz molekulalaryny ýerleşdirip bilýän 10X we 13X ýaly uly gözenekli elekler bilen birlikde synagdan geçirildi. Zeolitiň bir görnüşi bolan NaY elek hem ýokary ýüz meýdany we ion alyş-çalyş mümkinçilikleri sebäpli goşuldy. Mundan başga-da, MCM-41 görnüşleri, MCM-41-Al we MCM-41-Si, däp bolan seolitlere garanyňda başgaça adsorbsiýa mehanizmini hödürleýän özboluşly mezo gözenekli gurluşlary üçin saýlandy.
Eksperimental tapgyr molekulýar elek poroşoklaryny dürli tüsse dörediji proseslere sezewar etmekden, senagat şertlerinde adatça duş gelýän şertleri modelirlemekden ybaratdy. Barlagçylar her bir elekiň tüsseleri tutmakdaky netijeliligini ölçediler, adsorbsiýa kuwwaty, tüsse tutmak tizligi we zyýanly maddalaryň howadaky konsentrasiýalaryny azaltmakdaky umumy netijeliligi ýaly faktorlary seljerdiler.
Ilkinji netijeler molekulýar elekleriň işiniň düzümine we gurluşyna baglylykda düýpli üýtgeýändigini görkezdi. 3A we 5A elekler kiçi tüsse bölejiklerini adsorbsiýa etmekde täsirli ukyplary görkezdi, bu bolsa olary ownuk bölejikleriň alada döredýän ýerlerinde ulanmak üçin amatly etdi. Tersine, has uly gözenekli elekler, esasanam 10X we 13X, has uly gaz molekulalaryny tutmakda ajaýyp netije görkezdi, bu bolsa olaryň has agyr tüsse döredýän proseslerde ulanylmagynyň mümkindigini görkezýär.
NaY elek ajaýyp ion alyş-çalyş häsiýetlerini görkezdi, bu bolsa onuň tüssäni tutmak netijeliligini ýokarlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem käbir zäherli birleşmeleri neýtrallaşdyrmaga hem mümkinçilik berdi. Bu häsiýet NaY-y tüssäni basmagyň we himiki neýtrallaşdyrmanyň möhüm bolan howply materiallar bilen iş salyşýan pudaklar üçin geljegi uly dalaşgär hökmünde görkezýär.
MCM-41-Al we MCM-41-Si, özboluşly mezo gözenekli gurluşlary bilen, tüssäniň öňüni almak üçin başgaça çemeleşme hödürledi. Olaryň ýokary ýüz meýdany we sazlanyp bilýän gözenek ölçegleri belli bir tüssäniň böleklerini selektiw adsorbsiýa etmäge mümkinçilik berdi, bu bolsa olary maksatly tüssäniň dolandyrylyş strategiýalary üçin köpugurly wariantlara öwürdi. Bu barlag bu materiallaryň dürli senagat zerurlyklaryna uýgunlaşyp bilýän ösen süzgüç ulgamlaryny işläp düzmekdäki mümkinçiliklerini görkezdi.
Barlaglar dowam eden mahaly, topar molekulýar elekleriň gaýtadan dikeltmek mümkinçiliklerini hem öwrendi. Ulanylandan soň elekleriň adsorbsiýa ukybyny dikeltmek ukyby olaryň senagat şertlerinde amaly ulanylyşy üçin örän möhümdir. Barlagda synagdan geçirilen elekleriň köpüsiniň termiki işläp bejermek arkaly netijeli gaýtadan dikeldilip bilinjekdigi, bu bolsa öndürijiliginiň düýpli ýitgisini ýitirmezden gaýtadan ulanmaga mümkinçilik berýändigi anyklandy.
Bu gözlegiň netijeleri diňe tüssäni basmakdan has giňdir. Molekulýar elek poroşoklaryny kesgitlemek we ulanmak arkaly senagatlar daşky gurşawa täsirini ep-esli azaldyp we iş ýerleriniň howpsuzlygyny ýokarlandyryp bilerler. Netijeler bu materiallary bar bolan tüssäni dolandyrmak ulgamlaryna ornaşdyrmagyň has netijeli we durnukly tejribelere getirip biljekdigini görkezýär.
Netijede, bu innowasion gözleg molekulýar elek poroşoklarynyň tüssäni basmak üçin netijeli serişdeler hökmünde mümkinçiliklerine aýdyňlyk getirýär. Özboluşly häsiýetleri we mümkinçilikleri bilen 3A, 5A, 10X, 13X, NaY, MCM-41-Al we MCM-41-Si ýaly elekler senagat proseslerinde zyýanly zyňyndylaryň döredýän kynçylyklaryna geljegi uly çözgütleri hödürleýär. Senagatlar durnukly we howpsuz iş tejribesini gözlemegini dowam etdirýän mahaly, bu gözlegden alnan düşünjeler saglygy we daşky gurşawy goramagy ileri tutýan öňdebaryjy tüssäni dolandyrmak tehnologiýalarynyň işlenip düzülmegine ýol açyp biler. Akademiýa bilen senagatyň arasyndaky mundan beýläk-de gözleg we hyzmatdaşlyk bu netijeleri amaly ulanylyşlara geçirmek, ahyrsoňy has arassa we howpsuz senagat landşaftyna goşant goşmak üçin möhüm bolar.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 19-njy dekabry
